Joris Ivens (1898, Nijmegen-1989, Parijs) maakte vanaf 1912 tot aan zijn overlijden in 1989 ruim 80 films in meer dan 20 landen. Zijn leven en werk bieden dan ook een uniek overzicht van de turbulente 20e eeuw, waarin hij met zijn camera de wereld exploreert in een tijd dat nieuwe communicatie- en transportmiddelen als film, radio en TV, treinen, auto`s en vliegtuigen de wereld bereikbaar en zichtbaar maken en wereldoorlogen, mondiale migratie, revoluties en wereldhandel het lot van mensen met elkaar laat delen. Het tijdperk van Ivens is dat van de film, van het telegram, de typemachine en het vliegtuig, van de Russische Revolutie in 1917 tot de Val van de Muur in 1989, van de opkomst en afgang van de artistieke en politieke avant-garde.
Hij groeide op in een familie van fotografen waarin `observeren`, zowel met het blote oog als met de cameralens, belangrijk was en met die achtergrond probeerde hij de aanstormende moderne wereld met een nieuw medium en in een vernieuwende beeldtaal weer te geven.
Zelf afkomstig uit een middenklassemilieu van ondernemers was hij vele jaren aanhanger van het communisme en zette hij zich als wereldburger in voor sociale vooruitgang, tegen fascisme en kolonialisme en voor onafhankelijkheid van Derde Wereldlanden. Met een rotsvast geloof in de goede afloop, dat hem lange tijd blind maakte voor de totalitaire verleiding. Naast beelden vol sociaal-politiek engagement zien we in zijn oeuvre de kant van de gevoelsmens en de dichter die met slechts tien minuten film de essentie van iets ongrijpbaars als een regenbui of de wind overtuigend weet vast te leggen. Beide aspecten komen voort uit dezelfde passie voor `beweging` en het bewegende beeld. In Ivens persoonlijkheid strijden een romantische houding ten op zichte van de natuur en zijn rol als kunstenaar met de rationale houding van de modernist en ondernemer. Hij had de vaardigheid zich gemakkelijk aan te passen aan andere mensen, sferen, culturen, landen of technische ontwikelingen en desondanks geheel zichzelf te blijven.
In retrospectief kan me stellen dat Ivens een oeuvrebouwer was, die met zijn films de extreme omwentelingen in de
20e eeuw heeft vastgelegd: de schokkende transformatie van een zevenduizend jaar oude agrarische cultuur (begonnen in het Stenen tijdperk) in een moderne geïndustrialiseerde maatschappij. Een extreme verandering die in extreem korte tijd onder de meest gewelddadige omstandigheden plaatsvond. Of het nu om de inpoldering gaat van de Zuiderzee in Nederland, de bouw van hoogovens in Rusland, de elektrificatie van het platteland in de Verenigde Staten of de irrigatie van bouwland in China of Vietnam, met zijn films documenteert hij deze mondiale omvorming, in Oost en West, in Noord en Zuid. Het verklaart waarom Ivens zowel voor vakbonden als kapitalistische ondernemingen (Philips, Shell, ENI, Rotterdamse Havenbelangen) heeft gewerkt. Nog op zeventigjarige leeftijd filmde Ivens in de loopgraven van Vietnam, nadat hij eerder aan vier fronten oorlogsgeweld had vastgelegd, om op bijna negentigjarige leeftijd te eindigen met een filmsprookje over de wind en de culturele geschiedenis van China. `Het onmogelijke filmen is het mooiste dat er is`, zo verklaarde Ivens.
Met dit extreme oeuvre neemt Ivens een buitengewone plaats in binnen de filmgeschiedenis en geniet hij wereldwijd aanzien als een van de grondleggers van het genre documentaire. Nog immer beweren vele filmmakers door hem te zijn beïnvloed.
Ephraïm Katz, in `The Film Encyclopedia":
"Although his reputation in the West suffered as a result of his self-limiting political commitments, Ivens is still regarded as the most important documentarist of his period"
Erik Barnouw, in `Documentary, a History of the Non-fiction film`:
"From the start, the documentary had been represented by artists moving from continent to continent: the Lumière cinematographers; then Flaherty, Grierson, Cavalcanti, Karmen, and others. The film of advocacy produced an especially striking example, in a single career linking nations, genres, and eras. This was the leading film maker of Holland, Joris Ivens"
Robert Sklar: in `Film, an international history of the medium`:
"the most important political moviemaker of the decade, perhaps of the century"
links naar sites en teksten met algemene (biografische) informatie over Joris Ivens:
André Stufkens (2004, Nl): Joris Ivens en Nederland
Deze tekst is met vele afbeeldingen ook te zien via de educatieve website De Vliegende Hollander, zie button in linkerkolom, klik daarna op LANDEN en Nederland.
Ian Mundell (2005, Eng.): Joris Ivens
