Persbericht Beeld en Geluid

Beeld en Geluid ontdekt Ivens films in archieven

Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid heeft recent drie, al decennia lang, verloren gewaande films van Joris Ivens teruggevonden in haar archieven. Deze 'zwijgende' films uit 1930 zijn door Ivens gemaakt in opdracht van de Algemene Nederlandse Bouwarbeidersbond (ANBB). Tijdens research naar de Nederlandse documentairefilm stuitte mediahistoricus Bert Hogenkamp van Beeld en Geluid op de Ivens films: Betonarbeid, Spoorwegbouw Zuid-Limburg en Van Jeugd, Strijd en Arbeid, die op 17 november 1930 in De Uitkijk in première zijn gegaan. Oorspronkelijk waren de eerste twee delen bedoeld om opgenomen te worden in het al bijna twee uur durende Wij Bouwen, die al op 4 januari van datzelfde jaar in première was gegaan bij de viering van het tienjarig jubileum van de bond. Deze eerste vakbondsfilm was zeer succesvol, zodat de bond besloot een compilatie uit te brengen van delen, die niet meer toegevoegd konden worden. Inmiddels heeft Beeld en Geluid de films overgezet van het brandgevaarlijke nitraat op veiligheidsfilm en is er een master van gemaakt. Hogenkamp: "Op deze wijze zijn ze in ieder geval veiliggesteld, aangezien nitraatfilm een onstabiele drager is en zichzelf uiteindelijk vernietigt."
De films zullen tijdens het IDFA komend najaar worden vertoond. Ally Derks, directeur IDFA: "Ivens was een belangrijke internationale documentairemaker en de recent teruggevonden films zijn dan ook een prachtig historisch programma voor het IDFA."

Internationale carrière
De films zijn gemaakt in opdracht van de Algemene Nederlandse Bouwarbeidersbond ter gelegenheid van het 10-jarig bestaan van de bond. Joris Ivens beschouwde de opdracht voor Wij Bouwen, waar twee van de drie films (Betonarbeid en Spoorwegbouw Zuid-Limburg) deel van uitmaakten, als een uitdaging. Als centraal thema koos hij de beroepstrots van de bouwarbeiders. Ivens schreef over deze opdracht in zijn autobiografie: "Dit was het. Iemand had werkelijk behoefte aan mijn werk. Hier lag een kans mijn werk richting, doel en strijdbaarheid te geven. Hier werd me de gelegenheid geboden om al mijn tijd aan het maken van films te wijden."

Betonvlechters
Hogenkamp: "Betonarbeid is wellicht de meest interessante van de drie teruggevonden films. Deze film laat zien hoe caissons worden gebouwd (leeraspect), hij benadrukt de rol van de menselijke arbeid (sociale aspect) en hij maakt gebruik van de typische avant-garde stijl van het einde van de jaren twintig met veel nadruk op beeldcompositie en montage (esthetisch aspect). Ivens had in deze film veel aandacht voor de vaardigheden van de betonvlechters. En onbedoeld belicht Ivens hoe slecht het met de veiligheid op de werkplek was gesteld anno 1930."

Miljoenenlijntje
De film Spoorwegbouw Zuid-Limburg gaat over de werkzaamheden aan het 'Miljoenenlijntje'. De spoorlijn tussen Schaesberg, Kerkrade en Simpelveld die per kilometer een miljoen gulden kostte. Hiervoor moesten enorme hoeveelheden grond worden verplaatst. De film laat zien hoe mensen met hun eigen spierkracht en met machines dit werk verrichtten. Een thema dat Ivens overigens in talloze films centraal stelde: de mens die dankzij zijn arbeidskracht en vernuft de natuur de baas wordt. Ook deze film kent de typerende avant-garde filmstijl van de jaren twintig: in kikvors perspectief gefilmde arbeiders en spoorwagons die diagonaal door het beeld rijden.

Vakantiekamp
De derde film Van Jeugd, Strijd en Arbeid ook wel bekend als Jeugddag Vierhouten brengt het vakantiekampleven van jonge bouwvakkers in beeld in het laatste jaar voordat de crisis toesloeg in de bouw. Van deze film is alleen de 1e acte bewaard gebleven.

Deze drie films maakten deel uit van een filmprogramma, waarmee de Bouwarbeidersbond in 1930 en in 1931 een filmtournee organiseerde, onder de gelijknamige titel Van Jeugd, Strijd en Arbeid.

Andre Stufkens, directeur van de Europese Stichting Joris Ivens: "Afgezien van de historische waarde van beelden van de aanleg van het 'Miljoenenlijntje', het zinken van de kademuur van de Maashaven in Rotterdam en het kampleven van jonge bouwvakkers, laten de drie films ook goed zien waarom Ivens binnen korte tijd een internationale reputatie als avant-garde filmmaker had opgebouwd. De periode 1929 - 1931 behoort ongetwijfeld tot de meest productieve uit zijn loopbaan."

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Noot voor de redactie

Beeldmateriaal en filmfragmenten:
T.b.v. publicatie en eventuele tv-uitzendingen is er een selectie aan fotomateriaal en filmfragmenten beschikbaar bij de afdeling communicatie. Zie ook www.beeldengeluid.nl

Meer informatie:
Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid
Alette Ahsmann
T 035 - 677 4720
aahsmann@beeldengeluid.nl

Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid
Suzanne Witteveen
T 035 - 677 5067
switteveen@beeldengeluid.nl

Ons adres:

Postbus 606
6500 AP Nijmegen
T: 024 3888774
F: 024 3888776
info@ivens.nl
www.ivens.nl